Doğrudan alıntıda sayfa numarası vermek zorunlu mu?

Evet. APA 7'de tırnak içinde birebir aktardığınız her alıntıda yazar ve yılın yanında sayfa numarası da verilmelidir (s. 47 veya ss. 47-48). Sayfa numarası olmayan kaynaklarda paragraf numarası, bölüm başlığı ya da video için zaman damgası gibi bir konum bilgisi kullanılır. Parafrazda ise sayfa numarası önerilir ama zorunlu değildir.

Kaç kelimeyi geçen alıntı blok alıntı olur?

APA 7'de 40 kelime ve üzerindeki doğrudan alıntılar blok alıntı olarak yazılır: tırnak kullanılmaz, bloğun tamamı soldan 1,27 cm girintilenir ve kaynak son noktadan sonra parantez içinde verilir. İSNAD'da ölçüt üç satırdan uzun ya da kırk kelimeden fazla alıntıdır ve blok, ana metinden küçük punto ile ayrılır; Chicago geleneğinde ise ölçüt genellikle satır sayısı veya yaklaşık 100 kelimedir. Kesin biçimi enstitünüzün kılavuzu belirler.

Parafraz yaptım, yine de atıf vermem gerekir mi?

Evet, mutlaka. Tırnak kalkması atıfın kalkması anlamına gelmez; kelimeler sizin olsa da fikir kaynağın yazarına aittir. Fikri atıfsız aktarmak, YÖK'ün yayın etiği düzenlemelerinde tanımlanan intihal kapsamına girer. Sadece herkesçe bilinen genel bilgiler atıf gerektirmez.

Alıntıdaki yazım hatasını düzeltebilir miyim?

Hayır, doğrudan alıntıda kaynaktaki metni sessizce düzeltemezsiniz. Hatayı olduğu gibi bırakır ve hemen ardına köşeli parantez içinde [sic] yazarak hatanın kaynağa ait olduğunu gösterirsiniz. Sadece alıntının ilk harfini büyütmek/küçültmek ve cümlenize uyması için son noktalama işaretini değiştirmek ayrıca belirtmeden yapılabilir.

Okumadığım bir kaynağı başka bir kaynaktan alıntılayabilir miyim?

Evet, ama ikincil kaynak (aktarma) atfı olarak göstermeniz gerekir: (Tosun, 1998, akt. Kaya, 2021, s. 47). Kaynakçaya yalnızca gerçekten okuduğunuz kaynağı, yani Kaya'yı yazarsınız. APA 7 bunu istisnai bir çözüm sayar; orijinal kaynağa ulaşabiliyorsanız onu okuyup doğrudan atıf yapmanız beklenir.

Bir sayfada çok fazla doğrudan alıntı olması sorun mu?

Biçimsel bir yasak yok ama akademik olarak zayıf durur. Doğrudan alıntı istisna olmalıdır; tanımlar, yasa metinleri ve tartışacağınız özgün ifadeler için kullanılır. Bir sayfada iki-üçten fazla tırnaklı alıntı varsa metniniz kaynak derlemesine dönüşmüş demektir, kaynakları parafrazla kendi argümanınıza bağlamanız daha doğru olur.

Doğrudan ve Dolaylı Alıntı Nasıl Yapılır? APA 7'ye Göre Örnekli Karşılaştırma

Doğrudan alıntı, kaynağın cümlesini birebir aktarır: tırnak içinde verilir ve yazar, yıl ile birlikte sayfa numarası zorunludur. Dolaylı alıntı (parafraz) aynı fikri kendi cümlenizle yeniden kurar; tırnak kullanılmaz ama atıf yine zorunludur, sayfa numarası ise APA 7'de önerilir, şart değildir. APA 7'de 40 kelime ve üzerindeki doğrudan alıntı tırnaksız yazılır, bloğun tamamı soldan girintilenir ve kaynak son noktadan sonra gösterilir. Kısa alıntılarda sayfa numarası s., birden fazla sayfada ss. biçiminde yazılır; okumadığınız bir kaynağı başka bir eserden aktarıyorsanız akt. kısaltmasını kullanır ve kaynakçaya yalnızca okuduğunuz kaynağı eklersiniz.

Doğrudan alıntı ile dolaylı alıntı arasındaki fark

Tez yazarken bir kaynaktan yararlanmanın iki yolu vardır. Doğrudan alıntıda yazarın cümlesini olduğu gibi, tek harfini değiştirmeden metninize taşırsınız; bunu tırnak işaretiyle işaretler ve okurun tam olarak nereye bakacağını göstermek için sayfa numarasını verirsiniz. Dolaylı alıntıda (parafraz) ise aynı fikri kendi cümle yapınızla, kendi kelimelerinizle yeniden kurarsınız; tırnak kullanmazsınız ama fikrin size ait olmadığını belirtmek için atıf yine zorunludur.

Akademik yazımda asıl gövde dolaylı alıntıdır. Doğrudan alıntı istisnadır: bir tanımın birebir korunması, bir yasa maddesinin metni ya da bir yazarın kendine özgü ifadesinin tartışılması gibi durumlarda kullanılır. Tezinde sayfalarca tırnaklı alıntı bulunan bir öğrenci, jüriye kaynakları okuduğunu değil, kaynakları henüz sindiremediğini göstermiş olur.

Ölçüt	Doğrudan alıntı	Dolaylı alıntı (parafraz)
Tırnak işareti	Zorunlu (40 kelimenin altındaki alıntılarda)	Kullanılmaz
Sayfa numarası	Zorunlu (s. / ss.)	APA 7'de önerilir, zorunlu değil
Metnin değiştirilmesi	Değiştirilemez; her müdahale işaretlenir	Tamamen yeniden yazılır
Uzunluk sınırı	40 kelime ve üzeriyse blok alıntı biçimi	Biçimsel sınır yok
Kaynakçada yer alma	Zorunlu	Zorunlu
Tipik kullanım yeri	Tanım, yasa metni, tartışılan özgün ifade	Literatür taraması, bulguların tartışılması

Doğrudan alıntı: tırnak, sayfa numarası ve değiştirilemezlik kuralı

APA 7'de 40 kelimeden kısa doğrudan alıntılar kendi cümlenizin içine, çift tırnak arasında yerleştirilir. Atıfta yazar, yıl ve sayfa numarası birlikte verilir. İki biçim de geçerlidir:

Anlatısal (narratif) biçim: Kaya (2021), uzaktan eğitimde “motivasyonu belirleyen en güçlü değişken, öğretmenle kurulan düzenli geri bildirim ilişkisidir” (s. 47) sonucuna ulaşmıştır.
Parantez içi biçim: Uzaktan eğitimde “motivasyonu belirleyen en güçlü değişken, öğretmenle kurulan düzenli geri bildirim ilişkisidir” (Kaya, 2021, s. 47).

Sayfa numarası tek sayfa için s. 47, birden fazla sayfa için ss. 47-48 biçiminde yazılır. Sayfa numarası olmayan kaynaklarda (web sayfası, e-kitap, video) APA 7 paragraf numarası, başlık adı veya zaman damgası gibi bir konum bilgisi vermenizi ister; “sayfa yok” diyip geçmek doğru değildir.

Doğrudan alıntının en katı kuralı değiştirilemezliktir. Alıntıladığınız metnin yazımı, noktalaması ve kelime sırası kaynakta nasılsa öyle kalır. Yalnızca birkaç müdahale, ayrıca belirtmeye gerek olmadan yapılabilir: alıntının ilk harfini büyütmek veya küçültmek, cümlenizin sözdizimine uyması için alıntının sonundaki noktalama işaretini değiştirmek ve tek/çift tırnak dönüşümü. Bunun dışındaki her müdahale işaretlenmek zorundadır.

40 kelime ve üzeri alıntı: blok alıntı biçimi

Aktardığınız metin 40 kelime veya daha uzunsa APA 7 bunu ayrı bir blok olarak yazmanızı ister. Blok alıntının kuralları şunlardır:

Alıntı yeni bir satırdan başlar ve bloğun tamamı soldan girintilenir (APA 7'de 1,27 cm / 0,5 inç).
Tırnak işareti kullanılmaz. Girinti zaten alıntı olduğunu gösterir; ikisini birlikte kullanmak hatadır.
Metnin geri kalanıyla aynı satır aralığı korunur (APA 7'de çift aralık; tezlerde enstitünüzün kılavuzu belirleyicidir).
Kaynak, bloğun son noktasından sonra parantez içinde verilir ve bu parantezden sonra nokta konmaz.

Örnek blok alıntı (42 kelime):

Uzaktan eğitimde öğrenci motivasyonunu belirleyen en güçlü değişken, öğretmenle kurulan düzenli geri bildirim ilişkisidir. Teknolojik altyapının kalitesi ise ancak bu ilişki kurulduktan sonra anlamlı bir etki üretmektedir. Altyapıya yapılan yatırımın tek başına motivasyonu yükselttiğine dair bulguya, incelenen üç yıllık veri setinde rastlanmamıştır. (Kaya, 2021, s. 47)

Yazarı cümle içinde anmışsanız (“Kaya (2021) şunu belirtmektedir:”) bloğun sonunda yalnızca sayfa numarasını parantez içinde vermeniz yeterlidir. Blok alıntının resmi tanımı ve örnekleri için APA Style'ın alıntı sayfasına bakabilirsiniz.

Önemli iki uyarı: Birincisi, yalnızca kelime sayısı ölçütü değil, blok alıntının biçimi de sisteme göre değişir. İSNAD Atıf Sistemi de uzun alıntıyı ayrı paragrafa alır (ölçütü üç satırdan uzun ya da kırk kelimeden fazla) ama bloğu ana metinden küçük punto ile ayırmanızı ister; Chicago geleneğinde eşik genellikle satır sayısı ya da yaklaşık 100 kelime üzerinden tarif edilir. Ayrıca İSNAD'ın hem dipnotlu (yazar-başlık) hem metiniçi (yazar-tarih) sürümü vardır; hangisini kullanacağınızı üniversitenizin kılavuzu belirler. Sistemleri karşılaştırmak için atıf formatları rehberimize göz atın. İkincisi, sınırda kalan alıntılarda tahmin yürütmeyin: kelime sayacını çalıştırıp gerçek sayıyı görün, çünkü 39 ile 41 kelime arasındaki fark biçimin tamamını değiştirir.

Dolaylı alıntı (parafraz): kendi cümlenizle aktarmanın sınırı

Parafraz, bir kaynağın fikrini kendi anlatımınızla yeniden kurmaktır. Doğru yapılmış bir parafrazda kaynağın anlamı korunur, cümle mimarisi ise tamamen sizindir. Uygulamada işe yarayan yöntem şudur: kaynağı okuyun, kapatın, anladığınızı kendi cümlenizle yazın, sonra kaynağa dönüp anlamı çarpıtmadığınızı doğrulayın. Metne bakarak kelime değiştirmeye çalıştığınız anda kötü parafraz üretmeye başlarsınız.

APA 7'ye göre parafrazda sayfa numarası vermek zorunlu değildir; ancak kaynak uzun veya karmaşıksa, okurun ilgili bölümü bulabilmesi için sayfa/paragraf bilgisi eklemeniz önerilir. Uzun bir parafrazda ise atıfı ilk cümlede verip aynı kaynağı sürdürdüğünüzü bağlamla belli etmeniz yeterlidir; yeni bir paragrafa geçtiğinizde veya araya başka bir kaynak girdiğinde atıfı yeniden vermelisiniz.

Nerede parafraz biter, intihal başlar? Üç kademeli örnek

Aynı kaynak cümlesini dört farklı şekilde aktaralım ve hangisinin neden kabul edilebilir olduğunu görelim. Kaynak cümlemiz şu (kurgusal): “Uzaktan eğitimde öğrenci motivasyonunu belirleyen en güçlü değişken, öğretmenle kurulan düzenli geri bildirim ilişkisidir; teknolojik altyapının kalitesi ise ancak bu ilişki kurulduktan sonra anlamlı bir etki üretmektedir.” (Kaya, 2021, s. 47)

1. Doğrudan alıntı — doğru

Kaya (2021), uzaktan eğitimde “motivasyonu belirleyen en güçlü değişken, öğretmenle kurulan düzenli geri bildirim ilişkisidir” (s. 47) sonucuna ulaşmıştır.

Cümle birebir aktarılmış, tırnak içine alınmış, yazar-yıl-sayfa üçlüsü verilmiş. Sorun yok. Tek riski, bunu sık yaparsanız metnin sizin sesinizi kaybetmesidir.

2. Kötü parafraz — atıf var ama yine sorunlu

Uzaktan eğitimde öğrenci motivasyonunu belirleyen en kuvvetli değişken, öğretmenle kurulan düzenli dönüt ilişkisidir; teknolojik altyapının niteliği ise ancak bu ilişki kurulduktan sonra manidar bir etki üretmektedir (Kaya, 2021).

Burada yapılan şey parafraz değil, eşanlamlı sözlük taraması: “güçlü” yerine “kuvvetli”, “geri bildirim” yerine “dönüt”, “anlamlı” yerine “manidar”. Cümlenin yapısı, sırası ve ritmi kaynakla birebir aynı. Atıf verilmiş olması bunu kurtarmaz; çünkü okur, cümle kurgusunun da size ait olduğunu sanır. Bu tür metinler benzerlik raporlarında da yakalanır, üstelik akademik olarak zayıf durur. Bir cümleyi bu kadar korumak istiyorsanız doğru hamle tırnak açmaktır.

3. İyi parafraz — doğru

Kaya'ya (2021) göre uzaktan eğitimde motivasyonu asıl belirleyen unsur teknolojik donanım değildir; öğretmenin düzenli geri bildirim vermesidir. Altyapının niteliği ancak bu geri bildirim düzeni kurulduktan sonra fark yaratmaya başlamaktadır.

Fikir aynı, cümle kurgusu farklı. Kaynak iki fikri noktalı virgülle bağlarken burada vurgu “donanım değil, ilişki” karşıtlığına taşınmış ve iki cümleye bölünmüş. Yazarın adı cümlenin öznesi olduğu için fikrin kime ait olduğu ilk kelimeden itibaren belli.

4. Blok alıntı — 40 kelimeye ulaştığında

Aynı pasajı daha uzun aktarmanız gerekiyorsa (örneğin yazarın gerekçesini de tartışacaksanız) yukarıdaki blok alıntı biçimini kullanırsınız: girintili, tırnaksız, kaynak son noktadan sonra.

Bu dört versiyonun ortak noktası şudur: hepsinde atıf vardır. Yüksek benzerlik oranlarının büyük bölümü, öğrencinin fikri çalmasından değil, tam olarak bu mekaniğin yanlış uygulanmasından doğar: tırnak açılmamış birebir cümleler, kaynakçada karşılığı olmayan metin içi atıflar, atıfsız kalmış paragraf devamları. Metin içi atıflarınızla kaynakça künyeleriniz arasındaki eşleşmezlikleri, hangi sayfada olduklarıyla birlikte TezAI'ın tez analizinde görebilirsiniz.

İkincil kaynaktan alıntı (aktarma): “akt.” nasıl kullanılır?

Bazen ihtiyacınız olan cümle, okuduğunuz kaynakta başka bir yazardan aktarılmış oluyor. Diyelim Kaya'nın 2021 tarihli kitabında Tosun'un 1998 tarihli çalışmasından bir bulgu aktarılıyor ve siz Tosun'un orijinal metnine ulaşamıyorsunuz. Bu durumda ikincil kaynak (aktarma) atfı yaparsınız.

Doğru kullanım:

Metin içi: Tosun'un bulguları da bu yönü desteklemektedir (1998, akt. Kaya, 2021, s. 47).
Anlatısal: Tosun (1998, akt. Kaya, 2021, s. 47), benzer bir ilişkiyi örgün eğitimde de saptamıştır.
Kaynakçaya yalnızca Kaya (2021) yazılır. Çünkü okuduğunuz, elinizde olan ve doğruluğunu görebildiğiniz kaynak odur.

Yanlış kullanım: Tosun'un 1998 tarihli çalışmasını hiç görmediğiniz hâlde kaynakçaya tam künyesiyle yazmak. Bu, okumadığınız bir kaynağı okumuş gibi göstermek anlamına gelir ve jüri, künyedeki bir hatadan bunu kolayca fark eder. Kaynakça künyelerinin doğru kurgulanması için APA 7 kaynakça rehberimize bakabilirsiniz.

APA 7 ikincil kaynak kullanımını istisnai sayar: orijinal kaynağa ulaşabiliyorsanız onu okuyup doğrudan atıf yapmanız beklenir. Aktarma atfı, kaynağın tükendiği, çok eski olduğu veya erişilemeyen bir dilde olduğu durumlar içindir.

Alıntı içinde kısaltma, ekleme ve vurgu

Doğrudan alıntıyı kendi cümlenize oturtmak için bazen müdahale etmeniz gerekir. APA 7 bu müdahalelerin her birini nasıl işaretleyeceğinizi tanımlar:

İhtiyaç	İşaret	Örnek
Alıntının ortasından kelime atmak	Üç nokta (…)	“Motivasyonu belirleyen en güçlü değişken … geri bildirim ilişkisidir” (Kaya, 2021, s. 47).
Anlaşılırlık için kelime eklemek	Köşeli parantez [ ]	“[Uzaktan eğitimde] motivasyonu belirleyen en güçlü değişken…” (Kaya, 2021, s. 47).
Kaynaktaki yazım hatasını göstermek	Köşeli parantez içinde italik [sic]	“öğrenci motivasyonu artmışdır [sic]” (Kaya, 2021, s. 47).
Bir kelimeyi vurgulamak	İtalik + [vurgu eklenmiştir]	“en güçlü [vurgu eklenmiştir] değişken” (Kaya, 2021, s. 47).

Buradaki kritik nokta [sic]: kaynaktaki yazım hatasını sessizce düzeltmezsiniz, hatayı olduğu gibi bırakır ve hatanın size ait olmadığını hemen ardından köşeli parantez içinde italik yazılan sic ile gösterirsiniz. Üç noktayla kelime atarken de dikkat edin; anlamı tersine çeviren bir kırpma, biçimsel olarak kurallı görünse bile bilimsel etik ihlalidir.

Türkçe tezlerde APA uyarlaması: “ve”, “vd.”, “akt.”

APA 7 İngilizce için yazılmış bir sistemdir; Türkçe tezlerde yaygın olarak Türkçeleştirilmiş karşılıkları kullanılır:

Parantez içindeki & yerine ve: (Kaya ve Demir, 2021)
et al. yerine vd.: (Kaya vd., 2021)
as cited in yerine akt.: (Tosun, 1998, akt. Kaya, 2021)
p. / pp. yerine s. / ss.

Bunlar APA'nın resmi kılavuzunda geçen ifadeler değil, Türkiye'deki enstitü ve dergilerin yerleşik tercihidir. Bazı üniversiteler “vd.” yerine “ve ark.” ister, bazıları İngilizce kısaltmaların korunmasını bekler. Doğru davranış, kendi enstitünüzün güncel tez yazım kılavuzunu açıp orada hangi karşılığın kullanıldığını görmek ve tez boyunca tek bir tercihe sadık kalmaktır. En sık cezalandırılan şey yanlış tercih değil, aynı tezde iki farklı biçimin karışmasıdır. Kurumsal çerçeve için YÖK tez yazım kuralları yazımıza bakabilirsiniz.

Doğrudan alıntı ne zaman gereklidir, ne zaman gereksizdir?

Doğrudan alıntıyı hak eden durumlar sınırlıdır:

Tanımlar: bir kavramın kaynakta yapılmış resmî tanımını tartışacaksanız.
Hukuki ve resmî metinler: yasa maddesi, yönetmelik hükmü, standart metni.
Yazarın ifadesinin kendisi konuysa: bir cümlenin dilini, tonunu veya kavramsallaştırmasını eleştirecekseniz.
Nitel veriler: görüşme ve odak grup katılımcı ifadeleri (bunlar kaynak değil veridir, ayrı kurallara tabidir).

Buna karşılık şu durumlarda doğrudan alıntı gereksizdir: sayısal bir bulguyu aktarmak (rakamı parafrazla verin), genel kabul görmüş bir bilgiyi tekrarlamak, ya da sırf sayfa doldurmak. Pratik bir ölçüt: bir sayfada iki-üçten fazla doğrudan alıntı varsa metniniz büyük olasılıkla kaynakların derlemesine dönüşmüştür. Jürinin görmek istediği şey kaynakların yan yana dizilmesi değil, sizin onlar arasında kurduğunuz ilişkidir.

Sık yapılan alıntı hataları

Blok alıntıda hem girinti hem tırnak kullanmak. İkisi aynı işi yapar; APA 7'de blok alıntıda tırnak konmaz.
Doğrudan alıntıda sayfa numarasını atlamak. Yalnızca (Kaya, 2021) yazmak, tırnaklı bir cümle için eksik atıftır.
Parafraz zincirinde atıfın kaybolması. Paragrafın ilk cümlesinde atıf verip sonraki beş cümleyi atıfsız bırakmak, okurun o cümleleri size ait sanmasına yol açar.
Metin içi atıf var, kaynakçada künye yok (veya tersi). Jürinin en hızlı yakaladığı hata budur ve biçimsel değil, güvenilirlik sorunu olarak okunur.
PDF'ten kopyalarken satır sonu tirelerini ve bozuk karakterleri taşımak. “geri bil-dirim” gibi kırık kelimeler hem metni bozar hem de alıntının birebir olduğu iddiasını zedeler.
Aynı tezde “vd.” ve “ve ark.” kullanımını karıştırmak. Tutarsızlık, hatalı tercihten daha görünürdür.
Alıntı yığını. Art arda üç doğrudan alıntı koyup aralarına kendi yorumunuzu yazmamak. Her alıntının ardından “bu bulgu şunu göstermektedir” türü bir bağlama cümlesi gelmelidir.
Okunmayan kaynağı kaynakçaya eklemek. İkincil kaynaktan aldığınız künyeyi doğrudan okumuş gibi yazmak.
Tırnağı kapatmayı unutmak. Alıntının nerede bittiği belirsiz kaldığında kaynağa ait cümleler sizin metniniz gibi görünür.

Teslim öncesi alıntı kontrol listesi

Tırnaklı her cümlede yazar, yıl ve sayfa numarası var mı?
40 kelimeyi aşan alıntılar girintili ve tırnaksız mı?
Blok alıntılarda kaynak, son noktadan sonra mı yer alıyor?
Parafrazlarda cümle yapısı kaynaktan farklı mı, yoksa yalnızca kelimeler mi değişmiş?
Uzun parafraz paragraflarında kaynağın hangi cümlelere ait olduğu anlaşılıyor mu?
İkincil kaynaklar “akt.” ile gösterilmiş ve kaynakçaya yalnızca okuduğunuz kaynak yazılmış mı?
Alıntıya yapılan her ekleme köşeli parantezle, her çıkarma üç noktayla işaretlenmiş mi?
Metin içindeki her atıfın kaynakçada karşılığı, kaynakçadaki her künyenin metinde atfı var mı?
“ve / &”, “vd. / ve ark.”, “s. / p.” tercihleri tez boyunca tutarlı mı?
Bir sayfada gereğinden fazla doğrudan alıntı birikmiş mi?

Künye biçimlerini hızlıca üretmek için APA kaynakça oluşturucumuzu, tezin tamamını atıf tutarlılığı açısından taratmak içinse dosyanızı yükleyip analiz ettirmeyi deneyebilirsiniz.

Son söz

Alıntı mekaniği, akademik dürüstlüğün en somut göründüğü yerdir. Kural aslında tek cümleyle özetlenebilir: başkasının cümlesini alıyorsan tırnak aç ve sayfayı ver, başkasının fikrini alıyorsan kendi cümleni kur ve atıf ver. Geri kalan her şey bu iki durumun biçimsel ayrıntısıdır. Biçimsel ayrıntıların bir kısmı üniversiteden üniversiteye değiştiği için, bu rehberdeki APA 7 kurallarını uygularken kendi enstitünüzün güncel tez yazım kılavuzunu da açık tutun.